PP39: Chcesz chleb czy chcesz chleba?

Posłuchaj


Przeczytaj

“Chcesz chleb”, czy “chcesz chleba?” Hm... Czasownik chcieć jest jednym z tych, z którymi czasem i Polacy mają problem. Raz słyszymy “chcesz chleb?”, a innym razem “chcesz chleba?”. Która forma jest poprawna? Poświęć parę minut na posłuchanie tego podcastu, a poznasz odpowiedź.

Przypomnę, że transkrypcję tego nagrania znajdziesz na Podcastpolski.pl

Znaczenie

Według “Innego słownika języka polskiego”: jeśli chcemy czegoś, to odczuwamy potrzebę, aby to mieć, robić, doznawać tego lub aby to się stało. Taka jest definicja słowa CHCIEĆ.
Przykłady:

  • Chcę tylko trochę spokoju.
  • Chcę sernik z rodzynkami.
  • Chcę sernika.
  • Chcesz kawy?
  • Chcę książkę biograficzną, a nie romans.
  • Dzisiaj wieczorem chcę iść do kina. 
  • Po pracy chcę odpocząć przez chwilę.
  • W przyszłym miesiącu chcę kupić nowy samochód.
  • Chcę, żebyś to zrobił dzisiaj.

Odmiana

Przypomnijmy sobie odmianę czasownika CHCIEĆ w czasie teraźniejszym:

ja chcę

my chcemy

ty chcesz

wy chcecie

on, ona, ono chce

oni, one chcą


Przypadki

No właśnie, w jakim przypadku stoi rzeczownik po CHCIEĆ. Powtórzmy kilka przykładów, które podałem wcześniej:

  • Chcę tylko trochę spokoju. - W tym zdaniu mamy dopełniacz: “chcę spokoju”
  • Chcę sernika. - W tym zdaniu również mamy dopełniacz.
  • Chcesz kawy? - Również i w tym zdaniu występuje dopełniacz.

Ale posłuchaj:

  • Chcę sernik z rodzynkami. - Tutaj dzieje się coś dziwnego, “sernik” to przecież biernik.
  • Chcę kawę z mlekiem. - “Kawę” stoi w bierniku.

To jak to w końcu jest? Dopełniacz czy biernik? Już wyjaśniam.

Konstrukcji “chcieć + dopełniacz” używamy, kiedy mówimy, że chcemy części (a nie całości) czegoś, jakiejś konkretnej rzeczy, np. 

  • chcę sernika - oznacza, że chcę kawałek sernika, porcję sernika,
  • chcę kawy - oznacza: chcę trochę kawy,
  • chcę pieniędzy - oznacza, że chcę jakąś nieokreśloną ilość, część pieniędzy,
  • chcę chleba - oznacza, że chcę trochę chleba, kromkę chleba.

Dopełniacza używamy też, jeśli mowa jest o rzeczownikach abstrakcyjnych, np.

  • chcę spokoju,
  • chcieli wojny,
  • chcą sprawiedliwości.

Natomiast biernika używamy, gdy mówimy o rzeczownikach konkretnych, traktowanych jako całość, np.

  • chcę książkę biograficzną - mówimy tu o całej książce,
  • chcę gazetę - tutaj też mówimy o całej gazecie, raczej nie chcemy pół gazety,
  • chcę chleb - chcę cały bochenek, a nie tylko jedną kromkę,
  • chcę pieniądze - chcę wszystkie pieniądze, które zarobiłem, które mi się należą.

Podsumowując, w zależności od tego, co chcemy wyrazić, czy chcemy całość czegoś, czy tylko część, porcję użyjemy biernika albo dopełniacza. Mam nadzieję, że teraz już nie będziesz miał wątpliwości, kiedy powiedzieć: chcę chleb, a kiedy chcę chleba.

Jeśli nie chcesz przegapić żadnego odcinka, polub profil Podcastu polskiego na Facebooku. Zerknij też na Instagram.

A dla tych, którzy chcą jeszcze więcej materiałów i są gotowi wesprzeć rozwój Podcastu, stworzyłem profil na Patreon, gdzie zamieszczam dodatkowe teksty i ćwiczenia.

Zachęcam do kilkukrotnego odsłuchania Podcastu i przeczytania tekstu, żeby lepiej zapamiętać omawiane przykłady.

To tyle na dzisiaj. Do usłyszenia!

(Fot. Mae Mu - Unsplash)